ตรวจ DNA จากยุง! คลี่คลายคดีฆาตกรรมจริงๆได้

ประเทศไทยมียุงมากกว่า 400 ชนิด แต่สายพันธุ์หลักที่พบได้บ่อยและเป็นพาหะนำโรคในชีวิตประจำวันมี 4 สายพันธุ์หลัก ได้แก่ [1, 2]
  • ยุงลาย (Aedes): พบมากในบ้านเรือน เป็นพาหะของโรคไข้เลือดออก โรคซิกา และไข้ปวดข้อยุงลาย
      • ชนิดหลัก: ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) และยุงลายสวน (Aedes albopictus)

  • ยุงรำคาญ (Culex): พบได้ทั่วไปตามแหล่งน้ำนิ่งและน้ำเสีย เป็นพาหะนำโรคไข้สมองอักเสบเจอีและโรคเท้าช้าง
  • ยุงก้นปล่อง (Anopheles): พบมากตามป่าเขาและแหล่งน้ำธรรมชาติ เป็นพาหะนำโรคมาลาเรีย
  • ยุงเสือหรือยุงลายเสือ (Mansonia): มักอาศัยอยู่บริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำหรือใกล้สวน เป็นพาหะนำโรคเท้าช้าง [1, 2, 3]

รู้หรือไม่? “ยุง” ที่เราเกลียด อาจเป็นหลักฐานในการไขคดีอาชญากรรมได้!

เพื่อนๆชาว HealthSmile หลายคนคงคุ้นเคยกับคำแนะนำในการป้องกันยุงกัดเพื่อหลีกเลี่ยงโรคไข้เลือดออกหรือมาลาเรีย แต่คุณรู้หรือไม่ว่าในวงการนิติวิทยาศาสตร์ “ยุง” เคยเป็นหลักฐานสำคัญในการไขคดีอาชญากรรมมาแล้วหลายเคส วันนี้เราจะพาไปเจาะลึกความสามารถพิเศษของยุงที่กลายมาเป็น “หลักฐานพยานในชั้นศาล” ในสถานที่เกิดเหตุกันครับ

ไขคดีฆาตกรรมด้วย “ยุงบี้แบน” บนกำแพง

เพื่อให้นึกภาพออก ต้องเล่าถึงคดีจริงที่เคยเกิดขึ้นในเกาะซิซิลี ประเทศอิตาลี [4] เมื่อมีคนพบศพถูกฆาตกรรมอยู่บนชายหาด ตำรวจได้ตามรอยไปจนถึงบ้านของผู้ต้องสงสัย แต่กลับไม่พบหลักฐานใดๆ นอกจาก “ยุงที่ถูกตบเลือดสาดติดอยู่บนกำแพง” เมื่อนักนิติวิทยาศาสตร์นำเลือดจากยุงตัวนั้นไปตรวจ DNA ปรากฏว่าตรงกับ DNA ของเหยื่อที่ชายหาดเป๊ะ! ประกอบกับลักษณะทางกีฏวิทยาที่ระบุว่ายุงชนิดนี้ (C. pipiens) ไม่สามารถบินข้ามระยะทางไกลจากชายหาดมาถึงบ้านผู้ต้องสงสัยได้เองอย่างแน่นอน ยุงตัวนี้จึงกลายเป็นหลักฐานสำคัญที่มัดตัวคนร้ายได้สำเร็จ

ทำไมยุงถึงสามารถเก็บ DNA ของผู้กระทำความผิดได้?

ตามธรรมชาติแล้ว มีเพียง “ยุงตัวเมีย” เท่านั้นที่ต้องดูดเลือดมนุษย์ เพื่อนำโปรตีนไปใช้ในการสร้างไข่ หลังจากที่มันดูดเลือดจนอิ่มหนำสำราญแล้ว ยุงมักจะบินไปหาที่ซ่อนตัวเงียบๆ บริเวณใกล้เคียงเพื่อย่อยเลือดและพักผ่อน นั่นหมายความว่า หากมีเหตุร้ายเกิดขึ้น ยุงในห้องนั้นอาจจะดูดเลือดของเหยื่อ คนร้าย หรือทั้งคู่ แล้วเกาะพักอยู่บริเวณสถานที่เกิดเหตุ แม้ว่าศพจะถูกเคลื่อนย้ายไปแล้ว แต่ยุงยังคงเก็บรักษาร่องรอยและ DNA เอาไว้ในกระเพาะของมัน

DNA ในท้องยุง อยู่ได้นานแค่ไหน? [5, 6]

นักวิจัยได้ทำการทดลองให้ยุงดูดเลือดมนุษย์จนอิ่ม และนำมาตรวจหา DNA ในช่วงเวลาต่างๆ ห่างกันทุกๆ 8 ชั่วโมง ผลการทดลองพบตัวเลขที่น่าทึ่งดังนี้:

  • ช่วง 48 ชั่วโมงแรก: สามารถสกัดและระบุข้อมูล DNA ของมนุษย์ได้อย่างสมบูรณ์แบบ 100%
  • ช่วงหลัง 48 ชั่วโมง: ข้อมูล DNA จะเริ่มเสื่อมสภาพลงตามกระบวนการย่อยอาหารของยุง โดยความน่าจะเป็นที่จะได้ DNA แบบสมบูรณ์จะลดลง 15.5% ในทุกๆ 8 ชั่วโมงที่ผ่านไป
  • ขีดจำกัดสูงสุด: นักวิทยาศาสตร์ยังสามารถดึงข้อมูล DNA เพื่อระบุตัวตนบุคคลได้นานสูงสุดถึง 88 ชั่วโมง (หรือกว่า 3 วัน!) หลังจากที่ยุงดูดเลือดไปแล้ว

หากต้องการได้ DNA ที่สามารถนำไปตรวจได้ การเก็บตัวอย่างยุงทันทีจึงเป็นปัจจัยสำคัญมากในการคงสภาพ DNA ไว้ไม่ให้เสื่อมสลายเร็วเกินไป

เกร็ดความรู้แถมท้าย: ยุงชอบเลือดคนประเภทไหนที่สุด? [7, 8]

สำหรับแฟนๆ Healthsmile ที่สงสัยว่าตัวเองเป็นที่หมายปองของยุงหรือไม่ มีบทความที่กล่าวไว้ว่า มีคนราว 20% ที่ดึงดูดยุงเป็นพิเศษ ซึ่งปัจจัยหลักที่ทำให้ยุงสนใจ ได้แก่ที่จะกัดคนกลุ่มนี้มากขึ้น มีหลายสาเหตุ ได้แก่

  • กรุ๊ปเลือด: ยุงชอบกัดคนที่มีเลือดกรุ๊ป O มากที่สุด

  • คาร์บอนไดออกไซด์: ยุงจะถูกดึงดูดเข้าหาคนที่หายใจปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ออกมาในปริมาณมาก

  • การออกกำลังกายและอุณหภูมิ: ความร้อนในร่างกายที่สูงขึ้น รวมถึงกรดแลคติกและแอมโมเนียจากเหงื่อเป็นตัวดึงดูดยุงชั้นดี

  • แบคทีเรียบนผิวหนัง: ปริมาณและชนิดของแบคทีเรียบนผิวหนัง (เช่น บริเวณข้อเท้า) มีผลต่อความน่าดึงดูด

  • รสชาติของเหงื่อ: สารประกอบและกรดอะมิโนบางชนิดทำให้ผิวมี “รสชาติ” ที่ยุงชื่นชอบ

  • การดื่มเบียร์: การดื่มเบียร์เพียง 1 ลิตรก็ทำให้ยุงสนใจคุณมากขึ้นได้

  • การตั้งครรภ์: หญิงตั้งครรภ์ดึงดูดยุงได้มากกว่าปกติ เพราะมีอุณหภูมิร่างกายสูงและปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์มากกว่า

  • สีเสื้อผ้า: ยุงมักมองเห็นและชอบสีที่โดดเด่น เช่น ดำ, แดง, ส้ม และฟ้าอมเขียว

  • พันธุกรรม: เป็นปัจจัยพื้นฐานที่กำหนดลักษณะทางร่างกายและกลิ่นที่ดึงดูดยุง

ดังนั้น ในครั้งต่อไปที่คุณเห็นยุงบินวนอยู่ในบ้าน นอกจากมันจะเป็นศัตรูตัวร้ายต่อสุขภาพแล้ว ในทางนิติวิทยาศาสตร์ ไม่ว่ายุงตัวนั้นจะยังมีชีวิตอยู่หรือตายไปแล้ว มันคือหลักฐานชิ้นสำคัญที่ช่วยบอกเล่าเหตุการณ์ ลำดับเวลา และความเชื่อมโยงในสถานที่เกิดเหตุได้ ถือเป็นอีกมุมมองวิทยาศาสตร์สุดล้ำที่ทำให้เราต้องมองสัตว์ปีกตัวจิ๋วชนิดนี้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง!

อ้างอิง

References
1. ทำความรู้จักยุงร้าย พาหะนำโรค [Internet]. Bangpakok3.com. [cited 2026 July 25]. Available from: https://www.bangpakok3.com/care_blog/view/200
2. Workpress D. สายพันธุ์ยุงในบ้านเรา มีกี่สายพันธุ์ [Internet]. Dwork.co.th. [cited 2026 July 25]. Available from: https://www.dwork.co.th/content-detail?18/สายพันธุ์ยุงในบ้านเรา-มีกี่สายพันธุ์
3. สำนักโรคติดต่อนำโดยแมลง. 100 วิธีปราบยุงลาย [Internet]. Moph.go.th. [cited 2026 July 25]. Available from: https://odpc9.ddc.moph.go.th/DPC5/100DHF.pdf
4. Spitaleri S, Romano C, Di Luise E, Ginestra E, Saravo L. Genotyping of human DNA recovered from mosquitoes found on a crime scene. Int Congr Ser [Internet]. 2006;1288:574–6. Available from: http://dx.doi.org/10.1016/j.ics.2005.11.055
5. Oshaghi MA, Chavshin AR, Vatandoost H, Yaaghoobi F, Mohtarami F, Noorjah N. Effects of post-ingestion and physical conditions on PCR amplification of host blood meal DNA in mosquitoes. Exp Parasitol [Internet]. 2006;112(4):232–6. Available from: http://dx.doi.org/10.1016/j.exppara.2005.11.008
6. Curic G, Hercog R, Vrselja Z, Wagner J. Identification of person and quantification of human DNA recovered from mosquitoes (Culicidae). Forensic Sci Int Genet [Internet]. 2014;8(1):109–12. Available from: http://dx.doi.org/10.1016/j.fsigen.2013.07.011
7. Stromberg J. Why do mosquitos bite some people more than others? Your blood type, sweat contents and even alcohol consumption may make you more attractive to the pesky insects [Internet]. Smithsonian Magazine. 2025 [cited 2026 July 25]. Available from: https://www.smithsonianmag.com/science-nature/why-do-mosquitoes-bite-some-people-more-than-others-your-blood-type-sweat-contents-even-alcohol-consumption-may-make-you-more-attractive-pesky-insects-10255934/
8. Crouch M. 4 surprising reasons mosquitoes attack you [Internet]. AARP. 2023 [cited 2026 July 25]. Available from: https://www.aarp.org/health/healthy-living/what-attracts-mosquitoes/